Komu należą się premie świąteczne i trzynastka?

Premie świąteczne i trzynastka to dwa różne świadczenia, które w rozmowach o wypłacie często lądują w jednym worku. Pierwsze zależy od decyzji pracodawcy i zapisów w regulaminie, drugie wynika wprost z ustawy i dotyczy ściśle określonej grupy pracowników. Poniżej wyjaśniamy, kto na co może liczyć, jak odróżnić poszczególne świadczenia i gdzie szukać potwierdzenia swoich praw.

Czym jest trzynastka i kto ma do niej prawo?

Trzynastka to potoczna nazwa dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Reguluje je ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Samo określenie „trzynastka” nie jest więc pojęciem z Kodeksu pracy i nie przysługuje każdemu zatrudnionemu na etacie.

Ustawa obejmuje pracowników państwowych jednostek budżetowych, urzędów organów władzy publicznej, organów kontroli i ochrony prawa, sądów i trybunałów oraz samorządowych jednostek budżetowych. W praktyce chodzi między innymi o nauczycieli, urzędników państwowych i samorządowych oraz pracowników biur poselskich i senatorskich.

Kto nie dostanie trzynastki?

Osoby zatrudnione w firmach prywatnych nie mają ustawowego prawa do trzynastki. Pracodawca może wprowadzić podobne świadczenie we własnym regulaminie, ale wtedy jest to jego dobrowolna decyzja, a nie obowiązek wynikający z ustawy.

Prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie mają też pracownicy, którzy nie spełnią warunku odpowiedniego stażu u danego pracodawcy w roku, za który świadczenie miałoby być wypłacone. Przy wątpliwościach dobrze sprawdzić, czy jednostka, w której pracujemy, faktycznie mieści się w katalogu z ustawy. Sama forma zatrudnienia czy nazwa stanowiska niczego nie przesądza.

Czy trzynastka przysługuje po zmianie pracy lub przy nieobecnościach?

Prawo do świadczenia wiąże się z okresem zatrudnienia u jednego pracodawcy. Z przepisów wynika, że warunkiem jest co najmniej pół roku pracy w roku, za który wypłaca się dodatkowe wynagrodzenie. Ten próg warto sprawdzić bezpośrednio w tekście ustawy, bo szczegóły dotyczące zaliczania okresów nieobecności mają znaczenie.

Nieobecności, takie jak zwolnienie lekarskie czy urlop, mogą wpływać na ustalenie prawa do świadczenia i jego wysokości. Zasady zależą od rodzaju nieobecności, dlatego w razie wątpliwości najlepiej zapytać kadry lub księgowość jednostki.

Ile wynosi trzynastka i kiedy wypłata trzynastki?

Pytanie „ile wynosi trzynastka” ma prostą odpowiedź w zarysie: to określony procent wynagrodzenia rocznego z roku poprzedzającego wypłatę. Według ustawy jest to 8,5% podstawy, ale tę wartość warto zweryfikować w aktualnym brzmieniu przepisów, zanim zaczniemy liczyć własną kwotę.

Podstawę wymiaru stanowi suma wynagrodzeń otrzymanych w danym roku, z uwzględnieniem tego, co ustawa zalicza do podstawy, a co z niej wyłącza. Nie każdy składnik pensji wchodzi do wyliczenia w ten sam sposób. Dlatego dwie osoby o podobnych zarobkach mogą dostać różne kwoty.

Poniższa tabela porządkuje najważniejsze elementy, które decydują o wysokości świadczenia.

Kiedy wypłata trzynastki? Zgodnie z ustawą świadczenie wypłaca się do końca pierwszego kwartału roku następującego po roku, za który przysługuje, czyli do 31 marca. Termin ten również warto potwierdzić w aktualnym tekście przepisów. Pracodawca nie musi czekać do ostatniego dnia, więc wiele jednostek wypłaca je wcześniej, na przykład razem z pensją za styczeń lub luty.

Premia świąteczna w firmie prywatnej: kiedy jest obowiązkowa?

W sektorze prywatnym żaden przepis nie nakazuje wypłacać premii świątecznych. Premia świąteczna to świadczenie dobrowolne. Pracownik ma do niej prawo tylko wtedy, gdy przewiduje ją regulamin wynagradzania, regulamin premiowania albo umowa o pracę. Jeśli takiego zapisu nie ma, pracodawca może wypłacić pieniądze z własnej inicjatywy, ale nie musi tego robić ani w jednym roku, ani w kolejnych.

Zdarza się, że po kilku latach pracownicy traktują coroczną wypłatę jak coś oczywistego. Z prawnego punktu widzenia samo powtarzanie się premii nie zawsze zmienia jej charakter, o wszystkim decydują dokumenty i sposób sformułowania zasad. Jeśli regulamin mówi, że premia „może” zostać przyznana, pracodawca zachowuje swobodę decyzji.

Premia uznaniowa a premia regulaminowa

To rozróżnienie ma największe znaczenie praktyczne. Premia uznaniowa zależy od decyzji pracodawcy: ten decyduje, czy ją przyznać, komu i w jakiej wysokości. Pracownik nie może jej skutecznie dochodzić, jeśli nie została mu przyznana.

Premia regulaminowa działa inaczej. Gdy regulamin określa jasne warunki (np. staż, brak kar porządkowych, osiągnięcie wyniku), pracownik spełniający te warunki ma roszczenie o jej wypłatę. Dlatego pierwszą rzeczą do sprawdzenia jest treść regulaminu, a nie utarte zwyczaje w firmie. Premia świąteczna może należeć do jednej lub drugiej kategorii, zależnie od zapisów.

Bony świąteczne dla pracowników i świadczenia z ZFŚS

Wiele firm zamiast premii w gotówce wręcza paczki lub bony świąteczne dla pracowników. To zupełnie inna kategoria niż wynagrodzenie, więc zasady przyznawania i rozliczania są odmienne.

Jeśli w zakładzie działa Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, świadczenia świąteczne zwykle wypłaca się właśnie z niego. Obowiązuje wtedy regulamin funduszu, który określa kryteria, najczęściej oparte na sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej. Pracodawca nie może przyznawać świadczeń z ZFŚS dowolnie, tylko według przyjętych zasad.

Różnice między najczęstszymi formami wsparcia łatwo uporządkować w kilku punktach:

• Premia uznaniowa: zależy od decyzji pracodawcy, pochodzi z funduszu płac i jest częścią wynagrodzenia.
• Premia regulaminowa: przysługuje po spełnieniu warunków z regulaminu i także jest elementem wynagrodzenia.
• Bony i paczki z ZFŚS: to świadczenie socjalne przyznawane według regulaminu funduszu, a nie nagroda za pracę.
• Dodatkowe wynagrodzenie roczne: wynika z ustawy i obejmuje wyłącznie wskazaną grupę pracowników sfery budżetowej.

Warto więc zapytać, z jakiego źródła pochodzi dane świadczenie. Od tego zależy, czy pracownik może go się domagać, czy to tylko dobra wola pracodawcy.

Podatki i składki od premii oraz trzynastki, a trzynasta emerytura

Wypłaty dodatkowe, takie jak premia czy trzynastka, rzadko trafiają na konto w pełnej kwocie z listy płac. Poniżej wyjaśniamy, jak są rozliczane oraz czym różni się od nich świadczenie o podobnej nazwie, czyli trzynasta emerytura.

Jak rozliczane są premie, trzynastka i bony od strony składek i PIT?

Co do zasady premie pieniężne i trzynastka są przychodem ze stosunku pracy. Oznacza to, że podlegają oskładkowaniu (składki ZUS) i opodatkowaniu, a pracodawca pobiera zaliczkę na PIT. Kwota na koncie będzie zatem niższa niż kwota brutto z listy płac. Dodatkowa wypłata podnosi też przychód w miesiącu, w którym trafia do pracownika, więc różnica między brutto a netto bywa większa, niż sugeruje intuicja.

W przypadku bonów i paczek zasady bywają inne i zależą od źródła finansowania (wynagrodzenie albo ZFŚS) oraz aktualnych przepisów. Limity zwolnień i stawki zmieniają się w czasie, dlatego nie podajemy tu kwot. Aktualne informacje najlepiej sprawdzić w komunikatach ZUS, na stronach Ministerstwa Finansów lub u księgowej.

Czym trzynasta emerytura różni się od trzynastki z budżetówki?

Na koniec warto rozdzielić pojęcia, które bywają mylone. Trzynasta emerytura to świadczenie dla emerytów i rencistów, wypłacane z systemu zabezpieczenia społecznego, a nie przez pracodawcę. Nie ma nic wspólnego z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym pracowników budżetówki, choć nazwy brzmią podobnie. Pracownik nie składa o nią wniosku w zakładzie pracy, a pracodawca nie odpowiada za jej wypłatę. O zasadach i terminach informuje ZUS.

Jeśli chcemy ustalić, co nam się należy, najlepiej zrobić trzy rzeczy: sprawdzić, czy pracodawca należy do sfery budżetowej, przeczytać regulamin wynagradzania i regulamin ZFŚS oraz zapytać kadry o termin i sposób wyliczenia. Przy sporach lub niejasnych zapisach pomoc zaoferuje inspekcja pracy, związek zawodowy albo prawnik specjalizujący się w prawie pracy. Dobrze też zachować pisemne potwierdzenia ustaleń, bo to one rozstrzygają, gdy pojawia się różnica zdań.

Redakcja Konkrety24.pl

Redakcja Konkrety24.pl pisze krótko i na temat: o rozwijaniu firmy, oszczędzaniu i kredytach, sprawach sądowych i obsłudze prawnej, a także o produkcji, warsztatach i zaopatrzeniu firm. Interesują nas pytania, które czytelnicy zadają sobie przed ważną decyzją – kiedy zatrudnić adwokata, czy lokata się opłaca, jak policzyć zwrot z robotyzacji. Każdy artykuł sprawdzamy przed publikacją i aktualizujemy, gdy zmieniają się przepisy.